Opkomen tegen een shadowban

𝗦𝗵𝗮𝗱𝗼𝘄𝗯𝗮𝗻𝗻𝗶𝗻𝗴 𝗶𝘀 𝗲𝗲𝗻 𝗻𝗶𝗲𝘂𝘄𝗲 𝘃𝗼𝗿𝗺 𝘃𝗮𝗻 𝗰𝗲𝗻𝘀𝘂𝘂𝗿 𝗲𝗻 𝗲𝗿 𝘇𝗶𝗷𝗻 𝗼𝗻𝘃𝗼𝗹𝗱𝗼𝗲𝗻𝗱𝗲 𝗺𝗼𝗴𝗲𝗹𝗶𝗷𝗸𝗵𝗲𝗱𝗲𝗻 𝗼𝗺 𝗱𝗮𝗮𝗿 𝘁𝗲𝗴𝗲𝗻 𝗼𝗽 𝘁𝗲 𝗸𝗼𝗺𝗲𝗻.

Edine Apeldoorn en ik schreven een artikel over alternatieve juridische mogelijkheden om op te komen tegen een shadowban: het onzichtbaar beperken van je bereik op sociale media, zonder dat je het weet.

Demonstraties en activisme speelt zich niet meer alleen af op straat. Hashtag-acties, online petities, activistische accounts: het publieke debat heeft zich voor een groot deel verplaatst naar sociale media. Meer dan drie kwart van jongeren tussen 16 en 24 volgt het nieuws via sociale media. Sociale media platforms vormen daarmee de infrastructuur van het publieke debat. Ze zijn quasi-monopolistisch, en bepalend voor wie wordt gehoord. Ze worden in de literatuur ook wel aangeduid als "𝘸𝘪𝘦𝘭𝘥𝘦𝘳𝘴 𝘰𝘧 𝘤𝘰𝘯𝘴𝘪𝘥𝘦𝘳𝘢𝘣𝘭𝘦 𝘰𝘱𝘪𝘯𝘪𝘰𝘯 𝘱𝘰𝘸𝘦𝘳". En platforms als Meta en X hebben de macht om stemmen geruisloos te dempen.

Human Rights Watch documenteerde in 2023 systematische shadowbanning van content op Instagram en Facebook. Nederlandse en Belgische rechters stelden al vast dat platforms dit daadwerkelijk doen, denk aan Mekic/Twitter (Amsterdam) en Vandendriessche/Meta (Gent).

De effectiviteit van bestaande wet- en regelgeving zoals de DSA blijkt beperkt, omdat deze vooral transparantie- en motiveringsverplichtingen kent en niet effectief wordt gehandhaafd. En wie niet wéét dat hij geshadowbanned is, kan zich ook niet verweren.

𝗢𝗻𝘀 𝗮𝗿𝘁𝗶𝗸𝗲𝗹 𝘃𝗲𝗿𝗸𝗲𝗻𝘁 𝗱𝗮𝗮𝗿𝗼𝗺 𝗲𝗲𝗻 𝗮𝗹𝘁𝗲𝗿𝗻𝗮𝘁𝗶𝗲𝘃𝗲 𝗿𝗼𝘂𝘁𝗲: een op Urgenda en Shell/Milieudefensie geïnspireerde analyse van de mogelijkheid om tegen een shadowban op te komen via de maatschappelijke zorgvuldigheidsnorm (artikel 6:162 BW), ingevuld aan de hand van artikel 10 EVRM en soft law zoals UNGP en OESO. We verkennen hoe fundamentele rechten via indirecte horizontale doorwerking doorwerken in open privaatrechtelijke normen.

Net zoals Shell werd aangesproken op haar rol in de klimaatcrisis, kunnen sociale media platforms worden aangesproken op hun rol als poortwachters van het democratisch debat. Niet alleen overheden hebben een plicht om de vrijheid van meningsuiting te beschermen, ook private partijen met een dominante machtspositie in de publieke ruimte.

Shadowbanning van politieke en activistische uitingen (precies de uitingen die volgens het EHRM de hoogste bescherming genieten) kan daarom een onrechtmatige daad opleveren. Ongeacht of een platform zijn eigen transparantieregels heeft nageleefd.

Het artikel staat in Tijdschrift voor Internetrecht (april 2026) en is beschikbaar via deze website onder "Over"